Wat de jeugd van Marilyn Monroe ons vandaag de dag leert over onzichtbare trauma’s
Marilyn Monroe die lange tijd werd gereduceerd tot het beeld van een Hollywood-icoon, was in de eerste plaats een kind dat heen en weer werd geslingerd tussen pleeggezinnen, scheidingen en trauma’s. In het licht van de huidige kennis over ‘Adverse Childhood Experiences’ (ACE) illustreert haar levensloop op verontrustend actuele wijze hoe trauma’s uit de kindertijd de lichamelijke en geestelijke gezondheid blijvend kunnen beïnvloeden. Bij Medipodcast© houden we van geneeskunde en wetenschap, maar ook van verhalen die ons in staat stellen de mens in zijn totaliteit te bekijken. Het verhaal van Norma Jeane is meer dan een biografie: het nodigt artsen uit om met een frisse blik naar de symptomen van hun patiënten te kijken…
Achter Marilyn schuilde in de eerste plaats Norma Jeane
Op 5 augustus 1962 verneemt de wereld het overlijden van Marilyn Monroe. Ze is dan pas 36 jaar oud. Al meer dan zestig jaar volgen de beelden elkaar op: de witte jurk die door het metro ventilatierooster omhoog wordt geblazen, de onweerstaanbare glimlach, de Hollywood Studio’s, de huwelijken met Joe DiMaggio, vervolgens Arthur Miller, de vele geruchten, de medicijnen, de eenzaamheid.
Maar vóór Marilyn was er Norma Jeane Mortenson, geboren op 1 juni 1926 in Los Angeles. Een kind wiens persoonlijke geschiedenis, die lange tijd op de achtergrond bleef achter de mythe, vandaag de dag bijzonder treffend weerklinkt in het licht van de hedendaagse kennis op het gebied van neurowetenschappen, ontwikkeling psychiatrie en preventieve geneeskunde.
Haar vader was afwezig; zijn identiteit bleef lange tijd onzeker. Haar moeder, Gladys Baker, leed aan ernstige psychiatrische stoornissen die tot meerdere ziekenhuisopnames leidden. Al heel vroeg wordt Norma Jeane toevertrouwd aan een eerste pleeggezin, daarna aan een ander, vervolgens aan een weeshuis, voordat ze wordt opgevangen door familieleden. De verhuizingen volgen elkaar op, houvast verdwijnt, emotionele banden worden verbroken.
Historici schatten dat ze tijdens haar kindertijd en jeugd in zo’n tien verschillende gezinnen heeft gewoond.
Daarnaast waren er verschillende gevallen van seksueel misbruik waarover ze later met een soms aangrijpende oprechtheid zou spreken, ook al blijven sommige details onder biografen omstreden. Wat de precieze omstandigheden ook mogen zijn, er bestaat vandaag de dag brede consensus over het bestaan van vroege trauma’s.
Op haar zestiende trouwde ze met James Dougherty is niet zozeer een liefdesverhaal als wel een administratieve oplossing: haar pleeggezin verhuist en de wetgeving van die tijd biedt haar nauwelijks een ander alternatief dan terug te keren naar het weeshuis.
Deze reeks gebeurtenissen, die vandaag de dag in een paar regels van een biografie zouden kunnen worden samengevat, vormt in werkelijkheid een uitzonderlijke opeenstapeling van ontwikkelingsrisico’s factoren.
In die tijd beschikte de geneeskunde niet over een concept om deze factoren met elkaar in verband te brengen, maar vandaag de dag is er wel een.
Wanneer de kindertijd in het lichaam wordt vastgelegd
In 1998 zette een publicatie die inmiddels historische status heeft verworven het begrip van de determinanten van gezondheid op zijn kop. Onder leiding van dr. Vincent Felitti, in samenwerking met de “Centers for Disease Control and Prevention (CDC)”, toont de beroemde studie “Adverse Childhood Experiences (ACE)” aan dat er een verband bestaat tussen trauma’s die tijdens de kindertijd zijn meegemaakt en het ontstaan, enkele decennia later, van talrijke chronische ziekten.
Het idee is even eenvoudig als revolutionair: vroege ervaringen vormen niet alleen de persoonlijkheid, maar beïnvloeden ook de biologie.
De tien categorieën van ACE omvatten onder meer fysiek, psychologisch of seksueel geweld, verwaarlozing, scheiding van de ouders, verslavingen binnen het gezin, psychiatrische aandoeningen bij een ouder, huiselijk geweld of de gevangenschap van een naaste.
Hoe hoger de ACE-score, hoe groter het risico op depressie, angst, verslavend gedrag en zelfmoord, maar ook op obesitas, diabetes type 2, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, COPD of bepaalde vormen van kanker.
Het oorspronkelijke onderzoek, waaraan meer dan 17.000 deelnemers meededen, heeft ons begrip van gezondheid op volwassen leeftijd ingrijpend veranderd. Sindsdien hebben honderden wetenschappelijke studies, uitgevoerd op verschillende continenten, deze bevindingen bevestigd.
Als we vandaag de kindertijd van Norma Jeane door deze bril herlezen, is dat aangrijpend.
Zonder de pretentie te hebben een retrospectieve diagnose te stellen – wat wetenschappelijk onmogelijk en ethisch twijfelachtig is – moeten we toch vaststellen dat zij te maken had met een groot aantal negatieve ervaringen, zoals een afwezige vader, een moeder met een psychiatrische aandoening, herhaalde plaatsingen, emotionele instabiliteit, onzekere relaties en vermoedelijk seksueel misbruik.
Met andere woorden: een jeugd die, volgens de huidige kennis, bijzondere klinische waakzaamheid en vroegtijdige psychologische begeleiding zou hebben gerechtvaardigd.
De vraag die zich dan voordoet, is niet langer waarom Marilyn Monroe kwetsbaar werd, maar misschien wel hoe Norma Jeane er, ondanks zo’n moeilijke start in het leven, in geslaagd is om Marilyn te worden.
Het vervolg van dit artikel verschijnt volgende week in uw Sunday.
Referenties en bronnen:
- Felitti VJ, Anda RF et al. (1998) Relationship of Childhood Abuse and Household Dysfunction to Many of the Leading Causes of Death in Adults: The Adverse Childhood Experiences (ACE) Study. American Journal of Preventive Medicine, 1998. Officiële samenvatting op PubMed. Artikel gepubliceerd in American Journal of Preventive Medicine (ScienceDirect)
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Over negatieve ervaringen in de kindertijd (ACEs).
- Hughes K. et al. The effect of multiple adverse childhood experiences on health: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Public Health, 2017.
- Burke Harris N. The Deepest Well. Houghton Mifflin Harcourt, 2018. TED MED “Hoe trauma’s uit de kindertijd de gezondheid gedurende het hele leven beïnvloeden”
- Bruce D. Perry & Maia Szalavitz (2007), “The Boy Who Was Raised as a Dog”.
- Bessel van der Kolk (2014), “The Body Keeps the Score”.
